دسته‌بندی: یادداشت و تحلیل
منتشر شده در 5 مهر 1405زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
از عمران سنتی تا زیرساخت هوشمند؛ دوغارون در مسیر نسل جدید مدیریت پروژه
یادداشت ـ دکتر جعفر حسن زاده سرپرست معاونت فنی و امور زیربنایی سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی دوغارون
توسعه مناطق آزاد دیگر صرفاً با احداث ساختمان، جاده، محوطه، تأسیسات و زیرساخت‌های فیزیکی تعریف نمی‌شود. امروز کیفیت مدیریت همین زیرساخت‌ها، سرعت تصمیم‌گیری و توانایی پیش‌بینی مشکلات، به اندازه ساخت آنها اهمیت دارد. به همین دلیل، «عمران هوشمند» می‌تواند یکی از مسیرهای مهم تحول در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی باشد.
در یک منطقه آزاد، پروژه‌های عمرانی به یکدیگر وابسته‌اند؛ توسعه معابر، شبکه‌های آب و برق، ساختمان‌ها، پایانه‌های لجستیکی، محوطه‌های عملیاتی و زیرساخت‌های خدماتی باید در یک نقشه واحد دیده شوند. اگر هر پروژه جداگانه مدیریت شود، احتمال دوباره‌کاری، افزایش هزینه، تأخیر و ایجاد تعارض میان زیرساخت‌ها افزایش پیدا می‌کند. اینجاست که فناوری می‌تواند از یک ابزار جانبی به بخشی از فرآیند مدیریت تبدیل شود.
منطقه آزاد دوغارون به دلیل ماهیت مرزی، تجاری و لجستیکی خود، ظرفیت ویژه‌ای برای حرکت به سمت چنین مدلی دارد. در منطقه‌ای که تردد کالا، کامیون، مسافر و فعالیت‌های اقتصادی در کنار توسعه زیرساختی جریان دارد، مدیریت سنتی اطلاعات پروژه‌ها نمی‌تواند به تنهایی پاسخگوی پیچیدگی‌های آینده باشد. هرچه حجم فعالیت افزایش پیدا کند، نیاز به داده‌های دقیق و تصمیم‌گیری سریع نیز بیشتر خواهد شد.
یکی از نخستین گام‌ها می‌تواند ایجاد بانک اطلاعات یکپارچه پروژه‌های عمرانی دوغارون باشد؛ سامانه‌ای که در آن مشخصات پروژه، محل اجرا، میزان پیشرفت، اعتبار، پیمانکار، برنامه زمانی، وضعیت قرارداد و سایر اطلاعات فنی و اجرایی به صورت منظم ثبت شود. چنین سامانه‌ای می‌تواند تصویر روشنی از وضعیت توسعه فیزیکی منطقه در اختیار مدیران قرار دهد.
گام بعدی، استفاده از GIS و مدل‌سازی اطلاعات ساختمان و زیرساخت (BIM) است. با این رویکرد، اطلاعات پروژه‌ها فقط در قالب گزارش‌های متنی و جدول‌های پراکنده باقی نمی‌ماند، بلکه به اطلاعات مکانی و مدل دیجیتال تبدیل می‌شود. مدیر می‌تواند بداند یک پروژه دقیقاً در کدام نقطه قرار دارد، چه زیرساخت‌هایی در مجاورت آن وجود دارد و توسعه جدید چه تأثیری بر شبکه موجود خواهد داشت.
در پروژه‌های بزرگ، هوش مصنوعی نیز می‌تواند به عنوان یک ابزار تصمیم‌یار وارد شود. تحلیل اطلاعات پروژه‌های گذشته، میزان پیشرفت، مصرف منابع و عوامل مؤثر بر تأخیر می‌تواند به شناسایی ریسک‌های احتمالی کمک کند. به بیان ساده، هدف این نیست که ماشین جای مدیر پروژه را بگیرد؛ هدف این است که مدیر، پیش از وقوع یک مشکل، اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری را در اختیار داشته باشد.
برای دوغارون، یک موضوع دیگر نیز اهمیت ویژه دارد؛ پایش هوشمند زیرساخت‌های پرتردد و حیاتی. استفاده از حسگرها و اینترنت اشیا در بخش‌هایی مانند تجهیزات، تأسیسات، روشنایی، مصرف انرژی و برخی زیرساخت‌های عملیاتی می‌تواند اطلاعات لحظه‌ای تولید کند و امکان نگهداری پیشگیرانه را افزایش دهد. در چنین مدلی، تعمیرات صرفاً پس از خرابی انجام نمی‌شود، بلکه نشانه‌های خرابی احتمالی نیز قابل شناسایی خواهد بود.
در افق بلندمدت، می‌توان حتی به سمت ایجاد دوقلوی دیجیتال منطقه آزاد دوغارون حرکت کرد؛ تصویری دیجیتال از زیرساخت‌ها و دارایی‌های فیزیکی منطقه که بتواند اطلاعات پروژه‌های عمرانی، شبکه‌های تأسیسات، مسیرهای دسترسی و سایر اجزای زیرساختی را در یک محیط واحد نمایش دهد. چنین رویکردی می‌تواند در برنامه‌ریزی توسعه آینده و ارزیابی سناریوهای مختلف عمرانی مورد استفاده قرار گیرد.
اما هوشمندسازی با خرید چند نرم‌افزار یا نصب تعدادی حسگر اتفاق نمی‌افتد. پیش‌نیاز اصلی آن، نظام یکپارچه اطلاعات و مدیریت داده است. اگر اطلاعات پروژه‌ها استاندارد نباشد یا هر واحد اطلاعات خود را در قالبی جداگانه نگهداری کند، حتی پیشرفته‌ترین فناوری‌ها نیز نمی‌توانند خروجی مطلوب ایجاد کنند.
دوغارون می‌تواند از همین امروز این مسیر را مرحله‌به‌مرحله آغاز کند؛ از ساماندهی اطلاعات پروژه‌های عمرانی و ایجاد داشبورد مدیریتی گرفته تا استانداردسازی اطلاعات فنی، استفاده از GIS و BIM و در مراحل بعد، بهره‌گیری از هوش مصنوعی و دوقلوی دیجیتال.
واقعیت این است که آینده مناطق آزاد فقط با ساخت بیشتر رقم نمی‌خورد؛ با ساخت هوشمند، مدیریت هوشمند و نگهداری هوشمند شکل می‌گیرد. دوغارون به عنوان یک منطقه آزاد مرزی و دارای ظرفیت‌های گسترده تجاری و لجستیکی، می‌تواند یکی از نمونه‌های قابل توجه در حرکت از «عمران سنتی» به سمت «زیرساخت هوشمند» باشد؛ مسیری که در نهایت هدف آن، کاهش هزینه، افزایش بهره‌وری، تسریع تصمیم‌گیری و فراهم کردن زیرساخت مناسب برای سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی است.
